1. SKIP_MENU
  2. SKIP_CONTENT
  3. SKIP_FOOTER
  • آخرین بروزرسانی: پنج شنبه 25 می 2017. برابر با پنج شنبه, 04 خرداد 1396

رویارویی شریعت و قانون در عصر مشروطیت

.

دین‌مداری سُنتی و پیشوایان دینی با عملکرد واپس‌گرایانه و تجدد‌ستیزانه‌اش، همواره از انقلاب مشروطیت تا انقلاب اسلامی، مانع رسیدن ملت به حقوق اساسی و آزادی بوده است. مانعی که برآمدی از حفظ پایگاه سُنتی شریعتمدارانه بوده و سودای نگهداری از ارزش‌های عوام‌گرایانه و مقابله با نوسازی بشمار می‌رود.

با نگاهی به حوادث و رویدادهای پیشا‌مشروطه و خیزش مشروطه‌خواهی ایران، علما و فقها سُنتگرا در گفتار و کردار همیشه یکی از موانع آزادی ملت بوده‌اند. در آن دوران تقابلی بین بخش نوپیدای تجددگرا در جامعه و علمای سُنتی وجود داشت. با این که در میان علمای عصر مشروطیت عده‌ای با مطالبات آزادی‌خواهانه همراهی داشتند، اما در بنیان‌های معرفتی و رویدادهای تاریخ درک و دریافت درستی از تحول تمدنی و دگرگونی معرفتی به وقوع پیوسته در نظام دانایی و زیست انسانی نداشتند؛ ثقه الاسلام تبریزی، سید محمد طباطبایی، سید عبدالله بهبهانی و.. در ایران و کسانی چون آخوند خراسانی و شیخ عبدالله مازندرانی در خارج از ایران، از این عده به شمار می‌روند. اهل دیانتی که واقعیت مشروطه را آغشته به نظام دانایی سُنتی گردانیده و به نام مشروطه‌خواهی قالب زدند. رسائل و نوشته‌های بر جابی مانده از آن، بر اهل دانایی و کوشندگان سیاسی روشن می‌گرداند که تلقی علمای خوانده شده به مشروطه‌خواه، درک درستی از مفهوم مشروطیت نداشتند. طرفه آن که مشروطیت بر آمدی از تدوین قوانین عرفی و موضوعه و انتظام جامعه بر اساس آن بوده و اهل شریعت و پیشوایان مذهب سُنتی داعیه دار اجرای احکام شرعی در اجتماع بودند؛ تقابل میان شریعت و قانون نقش اصلی را در روایت مشروعه‌خواهانه از نظام سیاسی مُدرن بر عهده داشت.

در مقابل، اهل دیانت در ان دوران شکل قانونگذاری را از دانسته‌ها و یافته‌های خود از نظام سیاسی مُدرن گرفتند و با وارد کردن ماهیت سُنتی و شریعت‌مدارانه به آن، در اصول اولیه مشروطه‌خواهی ایرانیان انحرافی جدی وارد ساختند؛ آنان در پی اجرای شریعت محمدی و حفظ بیضه اسلام توسط مشروطیت بودند و هر دو گروه خوانده شده‌گان به علمای مشروطه‌خواه و مشروعه‌خواهان در این مساله همسو بودند و غیر مشروطه‌خواه! تحمیل هیئت نظار در متمم قانون اساسی مشروطیت اولین هجوم سُنت‌گرایان به نهادهای مُدرن سیاسی در ایران بود و روایت شرعی از مشروطیت پایه و تابعی از آن. در عرصه اجتماع و حوزه کنش نیز اهل دیانت سُنتی دوران مشروطیت از ایجاد قوانین عرفی و از دست دادن نفوذشان در میان مردم هراس داشتند؛ هراسی برآمده از جایگزینی نظام قضایی مدرن و کوتاه شدن دستان آنان از طرح و اجرای قوانین ناسخ و منسوخ و نابرابرانه.

تاریخ رویدادهای عصر مشروطیت، تجددگرایان آن دوران را کسانی معرفی می‌کند که خواهان مشروطه پارلمانی بودند؛ نهادی که در مغایرت کامل با تفکر سُنتی قرار داشت؛ این موضوع شکاف عمیقی بین آنان و سُنتگرایان در تاریخ فرهنگی و سیاسی ایران زمین ایجاد کرده که تا به امروز در محور کنش‌ها و اندیشه‌های ایرانیان قرار دارد. شکافی که در زمانه معاصر با سیطره سُنتگرایان دینی مشروطیت را به محاق برده و ضدمشروطیت را بر ایران حاکم گردانید.

اکنون که در سالگرد استقرار مشروطیت در ایران زمین هستیم، مقابله معرفتی و مواجهه سیاسی و رویارویی فرهنگی میان مُدرن‌گرایان و سُنتگرایان در تمامی لایه‌های جامعه و فرهنگ ایرانی جریان دارد و بی‌تردید سرنوشت این مرزوبوم از میان این رویارویی می‌گذرد؛ سرنوشتی که تمامیت جغرافیایی و هویت ایرانی را در دستور کار قرار داده و با نوسازی مشروطه‌خواهی در انیدشه‌های لیبرال دموکراسی جانی تازه گرفته است.

اضافه کردن نظر

کد امنیتی
تازه کردن

با ما همراه باشید

کتاب‌های علی‌اصغر حقدار

آخرین مقالات درج شده جدید

انتخاباتی نه آزاد؛ نه بی‌معنی…

سياست پدر و مادر می‌خواهد…

شش دست‌چین با یک سایه…

فراخوانی به دگرگون کردن فرهنگ و سياست…

بیانیه پنج سازمان سیاسی و فرهنگی درباره انتخابات ریاست جمهوری اسلامی…

مقالات دگراندیشان جدید

در باغ وحش آخوندها!…

چند نکته درباره تظاهرات پاسارگاد (اعتراض به حاکمان اسلامی یا «نژادپرستی»؟)…

کوروش بزرگ دیگر فقط در پاسارگاد نیست…

ایران در تاریخ…

درس‌هایی از بهار عربی…

مقالات هم‌اندیشان جدید

کشورهای جهان سوم و دست‌یابی به دموکراسی…

لیبرال دموکراسی یگانه راه جهان سوم…

حق رای: آنها که می گویند آری؛ آنها که می گویند نه…

بیانیه شاهزاده رضا پهلوی به مناسبت انتخابات سال ۱۳۹۶…

شاهزاده رضا پهلوی در گفت‌وگو با العربیه: مشکل منطقه رژیم تهران است نه ملت ایران…

نظرگاه‌های کاربران جدید

  • علی
    با این وضعیت اعدام ها و بیکاری و نبود آزادی نباید بیکار نشست و باید با تک تیرانداز این موجودات آخوندک ...

    ادامه مطلب ..و

     
  • بهمن زاهدی
    زبان آخوند را باید شناخت؛ زیرا گفته‌های هر آخوندی مفهوم زیرکانه‌ای دارد که گه گاهی هشداریست به همدیگر.

    ادامه مطلب ..و

     
  • کیهان
    با این روش ها ولیعهد در خاک امریکا در سن 85 سالکی دار فانی را وداع خواهد کرد برای ازادی ایران باید ...

    ادامه مطلب ..و

     
  • کیهان
    سال یک هزار و سیصد و نود و پنج زمانی به نتیجه خواهید رسید که دیگر زمان زیادی گذشته و متوجه خواهید شد ...

    ادامه مطلب ..و

     
  • بهمن زاهدی
    سکوت، فریاد دیگریست وقتی راهی شدم کسی همراهم نبود بارها شنیده بودم تنهایی جرأت می‌خواهد ولی زمانی ...

    ادامه مطلب ..و