پیتر بم، (Peter Bamm) نویسندهء آلمانی

برفراز دژی در ایتالیای شمالی، رویداد فوق العاده هیجان انگیزی بوقوع پیوسته. این دژی ست که اکنون دویست سالی می شود که بی صاحب مانده. پس از درگذشت واپسین صاحبش، به کشاورزان پیرامون تعلق دارد که از انبارهای عظیم آن بمنظور انباشتن خمره های شرابشان استفاده می کنند.

این دژ دستخوش آتش سوزی شد. هنگامی که کشاورزان بر اثر شعله های آتش از خواب پریده برای نجات شراب های خود بسوی آن هجوم بردند، با افسوس دریافتند که پوشش چوبین روی چاه آب، نخستین طعمهء آتش بوده است و تیرهای چوبین فروافتاده در چاه، هرگونه امکان دسترسی به آب را کاملاً ناممکن ساخته اند. دژ، در کش و قوس سوختن بود و برای فرونشاندن آتش فقط شراب در دسترس بود. اگر برای خاموش کردن آتش از شراب استفاده نمی شد، شراب از دست می رفت؛ چرا که دیوارهای دژ روی خمره ها فرو می ریختند و آن ها را در هم می شکستند. اگر از شراب برای فرو نشاندن آتش استفاده می شد باز هم این شراب بود که از دست می رفت و روشن است که هدف از فرو نشاندن آتش تنها نجات شراب ها بود.
کشاورزان همچون «الاغ های بوریدان» که هر کدام از بسته های یونجه را هم که بخورند بهر حال قلنج می کنند، آنجا ایستاده بودند. در اینجا، ما با معضل شگرفی روبروئیم، یک مورد عام انسانی که در سراسر عصر عتیق هیچ قصه، تمثیل، نمونه و مثالی مشابه آن یافت نمی شود. حتا کتاب مقدس هم ما را در این قضیه تنها می گذارد، کتابی که دو هزارهء تمام، آن را کافی یافتند تا حکمت زندگی را از درونش بیرون کشند. آیا کشاورزان بایستی آتش را فرو نشانند یا نه؟ اگر چنین کنند، باید قید شراب را بزنند. اگر کاری نکنند باز هم این شراب است که از دست می رود. حتا سوفسطائیان اسکندریه هم هیچگاه با وضعیتی چنین شیطانی رو در رو نشده بودند.
قضیهء «کاندلو»، چنین است نام این دژ سوفسطائی، به اندازهء «اصل تناقض خرد» ، «قضیهء فِرما»، «مسابقهء آخیل با لاک پشت» و نظریهء «کوانتا»، جذابیت پیدا می کند.
شاید برای لحظه ای بشود به این فکر افتاد که راه سنجیده و فرهیخته، ایستادن و نظاره کردن است که چگونه خشم عناصر، شراب را به نابودی می کشد. اما شراب، تنها یک پدیدهء ناسوتی نیست. شراب، برای خود خدائی دارد. خشم «باکوس»، خدای شراب، باحتمال از نظر سهمگین بودن خود دستکمی از خشم «پوزیدون» یعنی خدای دریاها ندارد که دریانورد زندگی را از رسیدن به موطنش بازداشت. خشم «باکوس» چه بسا بمفهوم عطشی «المپیائی» ست که یک «ادیسهء» میخانه، بیست سال تمام از عهدهء فرونشاندنش بر نخواهد آمد. براستی که تصور هول انگیزی ست!
راستش «قضیهء کاندِلو»، قضیهء هوس های ماست. اگر انسان بخواهد آتش هوس های خویش را فرونشاند، چنین کاری را تنها با خون خویش تواند کرد. آندم که آتش فرو نشست، کار خودش هم تمام است. اگر بگذارد هوس هایش شعله ور بمانند، فرسوده شده باز هم از دست خواهد رفت.
روستائیان «کاندلو» شرابشان را بر آتش خدایان ریختند. بر انسان است که در این جهان، آنچه را که سخت به نگهداری اش دلبسته است، به یغما دهد.
هنگامی که کشاورزان صبحگاهان در میان خرابه های دژ، به کند و کاو پرداختند، در درون فضائی در زیر گنبدی که در نتیجهء فروریزی دهان باز کرده بود، خمره ای یافتند که به هیچکس تعلق نداشت و دست نخورده بر جای مانده بود. خمره را گشودند و هر یک جامی از شراب برگرفتند که کهنه بود و سنگین و ’پرشکوه.
واپسین صاحب دژ آن شراب را افکنده بود.
روا نداریم که حتا برای لحظه ای هم که شده، قضیهء «کاندلو» اندوهگینمان سازد.
به این بیندیشیم که در جهانی انسانی که ما را به اسرافگری فرا می خواند، بر ماست که چنان کنیم که آن مرد کرد، یعنی در سال ۱۷۵۰ سرپوش خمره ای را گذاشت تا نوادگانش در ۱۹۵۰ بتوانند از آن بنوشند.
باشد که هرکس، برای بازماندگان خود، که هرگز بدیدنشان دست نخواهد یافت، منشأ خیری شود، بگونه ای که برای آنان ارزش داشته باشد از جام پدرانی بنوشند که آنان را هیچگاه ندیده اند.
-------------------------------------

Esel Buridans
«الاغ بوریدان»
مسأ لهء معروفی ست بین فلاسفه و آن را (چه بسا باشتباه) به «ژان بوریدان» نسبت می دهند. موضوع مسأله این است که الاغی گرسنه را بفاصلهء مساوی از دو کپهء یونجه در نظر می گیرند و در قرائتی دیگر الاغی را که در عین حال هم گرسنه و هم تشنه است بفاصلهء مساوی از یونجه و سطل آبی فرض می کنند. برخی استدلال می کنند که الاغ مزبور بسبب ناتوانی اراده به عمل، یعنی تردید و دودلی بسبب قرارگرفتن بین دو انگیزه که از نظر قدرت برابرند، خواهد مُرد و برخی می گویند الاغ مزبور در نهایت، با اعمال ارادهء آزاد، یکی از دو گزینه را انتخاب خواهد کرد.

Die Antinomien der Vernunft
تناقض های خرد، از اصولی که «کانت»، فیلسوف آلمانی به آن پرداخته.

Der Fermatsche Satz
قضیهء «فِرما» که بر اساس آن اگر n عددی طبیعی و بزرگتر از ۲ باشد در آن صورت
معادلهء:
Xn+ Yn= Zn
ممتنع است. یعنی سه عدد طبیعی مانند «اکس» و «وای» و «زد» وجود ندارد که در این معادله صدق کند.
Der Wettlauf des Achilleus mit der Schildkroete
«مسابقهء آخیل با لاک پشت»، از قضایای مشهور منطق در نفی حرکت. این مسأله چنین است که اگر آخیل و لاک پشت بر خطی در یک جهت به راه افتند و در شروع حرکت، آشیل از لاک پشت عقب باشد، هرگز به او نمی رسد، زیرا برای این کار، باید ابتدا راهی را که عقب بوده طی کند، ولی در این مدت، لاک پشت مقداری راه می پیماید، و غیره و غیره.
Quantentheorie
نظریه ای در فیزیک که به موجب آن جذب و تابش انرژی، بصورت ناپیوسته در بسته های معینی موسوم به «کوانتا» صورت می گیرد.
(۶)
اشاره ای به غیبت بیست سالهء «اُدیسه» از «ایتاکا» که ده سال آن در جنگ تروا گذشت و ده سال بعد نیز بسبب خشم «پوزیدون» نسبت به «اُدیسه» بازگشت او را به تعویق انداخت.

---------------------------

---------------------------