یکبار دیگر شهروندان اروپائی پای صندوق رای رهبران خود را تنبیه کردند. پس از رای منفی فرانسه و هلند، به گمان آن که سند پیشین زیاده از حد طولانی و پیچیده بوده است، معاهده کوتاهتری نوشتند و تا آنجا که به تصویب آن از طریق مراجع قانونگذاری کشورهای عضو مربوط می‌شد، با موفقیت روبرو شدند. ایرلند، یگانه کشوری که بر اساس قانون اساسی‌اش ناچار به انجام رفراندوم بود، نتوانست شهروندان خود را متقاعد کند. با آنکه اکثر احزاب و رهبران سیاسی از معاهده تلخیص شده (موسوم به قرارداد لیسبون) پشتیبانی کردند بیش از پنجاه و سه درصد رای دهندگان به آن رای منفی دادند. در واقع اگر دیگر کشورها هم فرصت انجام رفراندوم داشتند، احتمالاً نتیجه‌ای جز آنچه در ایرلند اتفاق افتاد حاصل نمی‌شد.

یکی از مسائل اصلی شهروندان اروپائی با قانون اساسی اروپا و یا معاهده و یا هر نام دیگری که به آن اطلاق شود ماهیت بوروکراتیک ساختار جامعه اروپاست. اتحادیه اروپا را جمعی بوروکرات پایه‌گذاری کردند و هنوز هم توسط بوروکراتها اداره می‌شود. برخلاف پنجاه ایالت عضو ممالک متحده آمریکا که هر کدام پیش از پذیرش عضویت در سیستم فدرال، حقوق شهروندان خود را از حیطه اقتدار حکومت فدرال محفوظ نگاه داشتند، در اروپا کسی از مردم سؤالی نکرد تا زمانی که دیگر دیر شده بود. دستورات و قوانین صادره از بروکسل با آنچه در واشنگتن می‌گذرد بسیار متفاوت است. در آمریکا حدود اختیارات و وظائف ایالات و دولت مرکزی کاملاً روشن است در حالی که در اروپا بسیار دیر به فکر حل این مشکل افتادند.

آنچه اروپا آن را اصل “Subsidiarity” یا عدم دخالت در امور محلی می‌خواند پاسخی ناقص است به مسأله حقوق اساسی شهروندان کشورهای عضو. بر مبنای این اصل آنچه را می‌شود در سطح استان و یا کشور بررسی و اقدام کرد نباید به بروکسل ارجاع کرد. متأسفانه در عمل این اصل بارها زیر پا گذاشته شده است و بروکسل سعی می‌کند تا آنجا که می‌تواند برای همه کشورهای عضو در اروپا تصمیم بگیرد.

شکست ایرلند پایان کار اتحادیه اروپا نیست و برعکس درس لازمی است برای آینده. اگر از نظر سیاسی اروپا با اشکال روبروست از نظر اقتصادی اتحادیه پولی اروپا (European Monetary Union) و از همه مهمتر پول یورو با موفقیت روبرو بوده است. این موفقیت تا حدی است که حتی پس از شکست رفراندوم ایرلند ارزش یورو کوچکترین لطمه‌ای در بازار ندید. اروپا همچنان در راه بهتر ساختن اتحادیه خود گام بر می‌دارد و برخلاف کشورهای غیردمکرات از هر شکست انتخاباتی پند گرفته خود را اصلاح می‌کند

---------------------------

---------------------------